[ Ana Sayfa | Yayın Kurulu | İçindekiler | Arşiv | Yayın Arama | Yazarlara Bilgi | İletişim ]
2012, Cilt 51, Sayı 2, Sayfa(lar) 099-102
[ Özet ] [ PDF ] [ Benzer Makaleler ] [ Editöre E-Posta ]
Parkinson hastalarında antipsikotik kullanımı
Acarer A1, Kıraç L B1, Bademkıran F1, Karapınar N2, Çolakoğlu Z1
1Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi, Nöroloji Anabilim Dalı, İzmir, Türkiye
2Seda Hastanesi, Nöroloji Birimi, İzmir, Türkiye
Anahtar sözcükler: Ketiapin, olanzapin, Parkinson hastalığı, psikoz, antipsikotik ilaçlar.
Özet
Amaç: Parkinson hastalarında psikotik bir tablonun gelişmesi, mortaliteyi ve bakıcıların bakım yükünü arttıran, hastaneye veya bakım evlerine yatışa neden olan ciddi bir klinik tablodur. Bu nedenle Parkinson Hastalığında psikozun tedavisi önemlidir. Bu çalışmada psikoz gelişmiş Parkinson hastalarında, olanzapin ve ketiyapin kullanımını retrospektif olarak değerlendirilerek, olanzapin ve ketiyapinin etkinliğini karşılaştırmayı amaçladık.

Gereç ve Yöntem: Bu çalışmada Parkinson polikliniğimize başvuran Parkinson hastalarının dosyaları tarandı. Psikotik tablo gelişmiş olan olgulardan ketiyapin ve olanzapin kullanan 32 olgu belirlendi. Olanzapin ve ketiyapin kullanan hastalar tedaviye yanıt verme, motor semptomlarda kötüleşme ve yan etkiye bağlı ilaç bırakma açısından karşılaştırıldı.

Bulgular: Antipsikotik kullanan 32 hastanın 20 tanesi olanzapin, 12 tanesi ise ketiyapin kullanmaktaydı. Olanzapin kullanan hastalardan yedisinde iyileşme, yedisinde motor bulgularda kötüleşme, üçünde etkisizlik görülürken, diğer üç olguda ise yan etkiler nedeniyle ilaç kesilmiştir. Ketiyapin kullanan hastalarda ise, 10 olguda düzelme saptandı. Bir olgu etkisizlik nedeniyle, bir olgu ise yan etki nedeniyle ketiyapin kullanımını bırakmıştır.

Sonuç: Bu çalışmada Parkinson hastalarında gelişen psikoz tablosunun tedavisinde ketiyapin, Parkinson Hastalığının motor bulgularında kötüleşme sağlamaması ve daha az yan etki gelişmesi açısından olanzapine üstün bulunmuştur.

  • Başa Dön
  • Özet
  • Giriş
  • Materyal ve Metot
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Sonuç
  • Kaynaklar
  • Giriş
    Parkinson hastalarında atipik antipsikotikler primer hastalık tablosuna eşlik eden görsel halüsinasyonlar, sanrılar, elementer illüzyonlar ve kabuslar nedeniyle kullanılır. Parkinson Hastalığında görsel hallüsinasyonların ve sanrıların görülme prevalansı %10 ile %50 arasında değişir (Şekil-1)1-2.

    İdrar yolu enfeksiyonu, pnömoni, flebit, elektrolit dengesizliği gibi bir neden yoksa mevcut psikotik tabloyu açıklayabilecek en olası neden, Parkinson tedavisinde kullanılan MAO-B inhibitörleri, dopamin agonistleri, amantadin, antikolinerjikler ve levodopadır. Psikotik semptomlar hastanın bakım evlerine geçişinde rol oynayan en önemli nedenlerden birisidir3. Halüsinasyon ve psikoz için risk faktörleri; yaş, hastalık süresi, eşlik eden demans ve kullanılan dopaminerjik tedavi olarak özetlenebilir. Bu durumda böyle bir hasta ile karşılaşıldığında deliryumun diğer nedenleri dışlandıktan sonra, hastanın motor semptomlarını kötüleştirmeyecek şekilde uygun dozlarda dopaminerjik tedavide azaltmalar yapılır. Birçok hastada bu çeşit tedavi planlanmasına rağmen psikotik semptomlar devam eder. Bu durumda atipik antipsikotikler tedavi için iyi bir seçenektir. Bu ilaçlar D2 dopamin reseptörlerini bloke ederek etki ederken istenmeyen motor komplikasyonlara neden olabilir4. Klozapin, ketiapin, risperidon ve olanzapin Parkinson hastalarında yaygın olarak kullanılan atipik antipsikotiklerdir. Bu çalışmada olanzapin ve ketiapinin Parkinson hastalarındaki kullanımı retrospektif olarak değerlendirilmiştir.


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Şekil 1: Olgularımızda antipsikotik başlama nedenleri.

  • Başa Dön
  • Özet
  • Giriş
  • Materyal ve Metot
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Sonuç
  • Kaynaklar
  • Materyal ve Metot
    Parkinson ve hareket bozuklukları polikliniğimizce yakın izlenen, periyodik kontrolleri yapılan ve değişik nedenlerle atipik antipsikotik kullanılmak zorunda kalan 32 hasta retrospektif olarak değerlendirilmiştir. Elde edilen verilerin iyileşme oranları Ki kare testi ile karşılaştırıldı.
  • Başa Dön
  • Özet
  • Giriş
  • Materyal ve Metot
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Sonuç
  • Kaynaklar
  • Bulgular
    Çalışmaya alınan hastaların 20’sinde olanzapin, 12‘sinde ketiapin ilk ilaç olarak başlanmıştır. Hastalara ait demografik veriler Tablo-1‘de, olguların tanımlayıcı istatistiki değerleri Tablo-2’de, ilaca başlama nedenleri Tablo-3’te verilmiştir. İlaç kullanım süreleri olanzapin grubunda 10+10 (1-48) ay, ketiapin grubunda 13+8 (2-25) aydır. Olanzapin kullanan hastaların % 35’i (yedi olgu) iyileşme nedeniyle ilacı bırakmıştır İyileşenlerin kullandığı ortalama doz 4.9+2.2, ortalama kullanım süresi 8+5.2 aydır. Hastaların %35’inde (yedi olgu) Parkinson semptomlarında kötüleşme ortaya çıkmıştır ve bu nedenle ilaç kesilmiştir. Bu grupta ortalama olanzapin dozu 5.7+1.9 (5-10) mg‘dır. Olgulardan üçünde (%15) ilaç etkisiz olduğu için başka bir ilaca geçilmiştir. Ayrıca; konfüzyon, sedasyon, hipersomni, eksitus ve ilacın etkisiz olması nedenleriyle üç (%15) hasta ilacı bırakmıştır.


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 1: Olguların demografik dağılımı.


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 2: Olguların tanımlayıcı istatistik değerleri.


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 3: Antipsikotik başlama nedenleri.

    Ketiapin grubunda ise olguların %83’ü (10 olgu) iyileşme nedeniyle ilacı bırakmışlardır. İyileşenlerin kullandığı ortalama doz: 30.6mg (25-50mg), kullanım süresi 7.7 (2-18) aydır. Bir olguda Parkinson semptomlarında kötüleşme gözlenmiştir ve bu nedenle ilaç kesilmiştir. Bu olguda maksimum ketiapin dozu 37.5 mg‘dır (25-50 mg). Halsizlik, konfüzyon, sedasyon gibi nedenlerle bir hasta ilacı bırakmıştır.

    Olanzapini tolere edemeyen ya da etkisiz olan 11 hastada antipsikotik ilaç tedavisinde olanzapinden ketiapine geçiş yapılmıştır. Bu hastaların % 81’inde (dokuz olgu) iyileşme ortaya çıkmıştır. Ortalama doz 55 mg/gün (25-100 mg/gün), kullanım süresi 5.7 aydır. Bir hastada (%9) Parkinson semptomlarında artış ortaya çıkmıştır. Bir hastada yan etkiler nedeniyle ilaç kesilmiştir. Olanzapin ve ketiapin grupları iyileşme oranları Ki kare ve Fisher testi ile karşılaştırıldı ve anlamlı fark bulundu (p=0.048).

  • Başa Dön
  • Özet
  • Giriş
  • Materyal ve Metot
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Sonuç
  • Kaynaklar
  • Tartışma
    Antiparkinson tedavisi altındaki hastalarda psikotik semptomlarla karşılaşılmaktadır1-2. Atipik antipsikotikler bu durumda iyi bir tedavi seçeneği olarak sunulmaktadır. En önemli avantajları, Parkinson hastasında motor yetersizliğe neden olabilecek antiparkinson ilaç azaltımına gerek kalmaksızın semptomları düzeltebilmeleridir (Şekil-2).


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Şekil 2: Antipsikotik ilaç kullanan Parkinson olgularımızın psikotik bulgu esnasında kullandıkları ilaçlar (%).

    Bu grup içerisinde klozapin ve ketiapin bu özellikleri en iyi karşılayan ilaçlardır. Klozapinin Parkinson hastalarında motor semptomları kötüleştirmeden antipsikotik etkinliğini gösteren, dört haftalık randomize kontrollü çalışmalar vardır5-6. Lökopeni, klozapin kullanan hastalarda görülen nadir ancak ciddi bir yan etkidir. Görülme sıklığı %0.38 dir7. Risperidon ise etkili dozlarda Parkinson semptomlarında belirgin kötüleşmeye yol açmaktadır. Çalışmamızda olanzapin kullanan olguların %35’inde, ketiapin kullanan olguların %9’unda Parkinson semptomlarında kötüleşme olduğunu göstermiştir. Olanzapin kullanan hastaların % 35’i ve ketiapin kullanan hastaların %83’ü çeşitli nedenlerle ilacı bırakmıştır (Tablo-4). Bu sonuçlar ketiapinin Parkinson semptomları üzerinde daha az etkisi olduğunu göstermiştir.


    Büyütmek İçin Tıklayın
    Tablo 4: Olanzapin ve ketiapinin kesilme nedenleri.

    Her iki ilaç da Parkinson hastalarında birçok çalışmayla değerlendirilmiştir. Olanzapinin Parkinson semptomlarında kötüleşmeye neden olarak ortaya çıkan yetersiz antipsikotik etkinliği iki randomize kontrollü çalışmada gösterilmiştir8-9. Ketiapin birçok açık çalışmada çalışılmıştır. %30 oranında motor semptomlarda kötüleşme gözlenmesine rağmen psikotik semptomlarda % 80’e varan düzelme gözlenmiştir10.

    Klozapin, risperidon ve olanzapinden fayda görmeyen 29hasta içeren açık bir çalışmada, 12.5-400mg/gün dozlarında ketiapine geçiş yapılmış ve fayda gözlenmiştir11. Bu çalışmamızda olanzapinden ketiapine değişik nedenlerle geçmek zorunda kalan hastalara ait sonuçlar değerlendirilmiştir.

    Çalışmamızda Parkinson semptomlarının artışı, tolere edilememe, ya da etkisiz olma gibi nedenlerle olanzapinden ketiapine geçmek zorunda kaldığımız 11 hastada, atipik antipsikotik kullanmayı gerektirecek semptomlarda düzelme %81’inde saptandı. Bir olgu Parkinson semptomlarında artış, bir olgu ise yan etki gelişmesi nedeni ile ilacı bıraktı.

  • Başa Dön
  • Özet
  • Giriş
  • Materyal ve Metot
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Sonuç
  • Kaynaklar
  • Sonuç
    Parkinson hastalarında antipsikotik kullanımı gerektiğinde motor semptomlarda daha az kötüleşmeye neden olması ve daha iyi tolere edilebilmesi nedeniyle ketiapin ilk seçilecek ilaç olmalıdır. Ketiapinin etkisiz olduğu, motor bulguların kötüleştiği veya tolere edemeyen hastalarda klozapin veya olanzapin tercih edilmelidir.
  • Başa Dön
  • Özet
  • Giriş
  • Materyal ve Metot
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Sonuç
  • Kaynaklar
  • Kaynaklar

    1) Goodwin FK, Psychiatric side effets of levodopa in man. JAWA 1971;218:1915-1920.

    2) Cummings JL. Behavioral complications of drug treatment of Parkinson’s disease. J Am Geraitr Soc 1991;33:708-716.

    3) Goetz CG, Stebbins GT. Risk factors for nursing home placement in advanced Parkinson’s disease. Neurology 1993;43:2227-2229.

    4) Friedman JH. Atypical antipsychotic drugs in the treatment of Parkinson's disease. J. Pharm Pract 2011;24:534-540.

    5) Parkinson Study Group. Low-dose clozapine for treatment of drug-induced psychosis in Parkinson’s disease. N Engl J Med 1999;340:757-763.

    6) French Clozapine Parkinson Study Group. Clozapine in drug-induced psychosis in Parkinson’s disease. Lancet 1999;353:2041.

    7) Honigfeld G, Arellano F, Sethi J, Bianchini A, Schein J. Reducing clozapine-related morbidity and mortality: 5 years of experience with the Clorazil National Registry. J Clin Psychiatry 1998;59:3-7.

    8) Ondo W, Levy J, Vuong K, Hunter C, Jankovic J. Olanzapine treatment for dopaminergic induced hallucinosis. Mov Disord 2002;17:1031-1035.

    9) Breier A, Sutton V, Feldman P, et al. Olanzapine in the treatment of dopaminergic-induced psychosis in patients with Parkinson’s disease. Biol Psychiatry 2002;52:438-445.

    10) Fernandez H, Friedman J, Jacques C, Rosenfeld M. Quetiapine for the treatment of drug-induced psychosis in Parkinson’s disease. Mov Disord 1999;14:484-487.

    11) Juncos JL, Roberts VJ, Evart ML, Jeward RD, et al. Quetiapine improves psychotic symptoms and cognition in Parkinson’s disease. Mov Disord 2004;19:29-35.

  • Başa Dön
  • Özet
  • Giriş
  • Materyal ve Metot
  • Bulgular
  • Tartışma
  • Sonuç
  • Kaynaklar
  • [ Başa Dön ] [ Özet ] [ PDF ] [ Benzer Makaleler ] [ Editöre E-Posta ]