Etik İlkeler ve Yayın Etiği İhlallerine İlişkin Dergi Politikası

Ege Tıp Dergisi, etik ve bilimsel standartlara uygun yazıları yayımlar. Dergide yayımlanan yazıların etik, bilimsel ve hukuki sorumluluğu yazar(lar)a ait olup editör ve yayın kurulu üyelerinin görüşlerini yansıtmaz.

Etik kurul onayı gerektiren araştırmalarda ilgili onay belgesi sunulmalıdır. Etik kurulun adı, onay tarihi (gün-ay-yıl) ve karar numarası makalenin “Gereç ve Yöntem” bölümünde belirtilmelidir. Hastanın kimliğini ortaya çıkarabilecek bilgi ve fotoğrafların yayımlanması için hastadan veya yasal temsilcisinden yazılı bilgilendirilmiş onam alınmalıdır. Onam alındığı, makalenin “Gereç ve Yöntem” bölümünde; bu bölümün bulunmadığı yazılarda ise “Giriş” bölümünün sonunda şu ifadeyle belirtilmelidir: “Hastadan veya yasal temsilcisinden, tıbbi verilerinin ve varsa fotoğraflarının yayımlanması için yazılı bilgilendirilmiş onam alınmıştır.”.

Onay gerektirmeyen çalışmalarda bunun gerekçesi makalede açıklanmalı; ilgili mevzuat ve kurum uygulamasına göre gerekli olduğunda muafiyet veya onay gerekmediğine ilişkin belge sunulmalıdır.

Olgu sunumlarında “Aydınlatılmış Onam Formu” alındığının belirtilmesi ve gereğinde ibraz edilmesi şarttır.

Ayrıca;

·         Başkalarına ait ölçek, anket, fotoğrafların kullanımı için sahiplerinden izin alınması ve belirtilmesi,

·         Kullanılan fikir ve sanat eserleri için telif hakları düzenlemelerine uyulduğunun belirtilmesi gerekmektedir.

Hayvanlar üzerinde yapılan çalışmalarda, araştırmaya başlanmadan önce yetkili hayvan deneyleri etik kurulundan onay alınmalıdır. Kurulun adı, onay tarihi ve karar numarası makalenin “Gereç ve Yöntem” bölümünde belirtilmelidir. Çalışmalar, ilgili ulusal mevzuata ve Guide for the Care and Use of Laboratory Animals, (https://www.nationalacademies.org/projects/ILAR-K-07-01-A) rehberindeki bakım ve kullanım ilkelerine uygun yürütülmelidir. Canlı hayvan deneylerini içeren çalışmaların raporlanmasında ARRIVE 2.0 rehberi (https://arriveguidelines.org/arrive-guidelines ) esas alınmalıdır.

Dergide yayımlanmak üzere gönderilen yazıların daha önce başka bir yerde yayımlanmamış veya yayımlanmak üzere değerlendirme sürecinde olmaması gerekir. Daha önce kongrelerde sunulmuş çalışmaların Editöre gönderilen Ön Yazıda belirtilmesi gerekir. Makale, yazar(lar)ın daha önce yayımlanmış bir yazısındaki konuların bir kısmını içeriyorsa, bu durumun da Ön Yazıda belirtilmesi ve yeni başvuru dosyaları ile birlikte önceki makalenin bir kopyasının da dergi sayfasına yüklenmesi gereklidir.

Her yazarın katkısı Yazar Katkı Formunda ve makalenin ‘Yazar Katkıları’ bölümünde açıklanmalıdır. Yazarlık koşullarını karşılamayan kişilerin katkıları, yazılı izinleri alınarak ‘Teşekkür’ bölümünde belirtilir. Yazar ekleme, çıkarma veya sıralama değişiklikleri, gerekçe ve değişiklikten etkilenen kişiler dahil tüm yazarların yazılı onayıyla editörlüğe sunulur. Çözülemeyen yazarlık uyuşmazlıklarında ilgili kurumlardan inceleme istenebilir.

Çıkar çatışması: Çalışmaları ile ilgili taraf olabilecek tüm kişisel ve finansal ilişkilerin bildirilmesinden yazarlar sorumludur. Ticari bağlantı veya çalışma için maddi destek veren kurum(lar) varlığında kullanılan ticari ürün, ilaç, firma vb. ile nasıl bir ilişkinin olduğu veya herhangi bir çıkar çatışmasının olmadığı Çıkar Çatışması Formu doldurularak sisteme yüklenmeli ve metinde “Çıkar Çatışması” bölümünde belirtilmelidir. Çıkar çatışması formu https://icmje.org/disclosure-of-interest/translations/turkish-2023.pdf adresinden edinilmelidir.

İntihal taraması: Ege Tıp Dergisi hiçbir şekilde intihale izin vermemektedir. Bu nedenle, dergiye gönderilen tüm yazılar yazarları tarafından lisanslı bir uygulama (iThenticate vb.) ile taranmalı ve benzeşim raporu makale dosyaları ile birlikte sisteme yüklenmelidir. Kabul edilebilir benzerlik oranı %20'nin altında olmalıdır. Belirlenen oranın üzerinde benzerliğe sahip yazılar değerlendirmeye alınmadan yazara iade edilir.

Editör Bağımsızlığı

Ege Tıp Dergisi’nde makalelerin bilimsel değerlendirmesi ve yayın kararları editör bağımsızlığı ilkesiyle yürütülür. Yayıncı kurumun yönetsel veya mali desteği, tek tek makalelerin değerlendirilmesi, seçimi ya da yayın kararına müdahale hakkı doğurmaz. Baş Editör, derginin bilimsel ve editör kurulu karar ve içeriğinden sorumludur; kabul ve ret kararlarını bilimsel değerlendirme sonuçlarına göre verir.

Kurum yöneticileri, bir makalenin kabulü veya reddi için editör ve hakemlere baskı uygulayamaz. Editör bağımsızlığı, özel sayılar ve konuk editörler tarafından yürütülen değerlendirmeler için de geçerlidir.

Tarafsızlık ve Eşit Değerlendirme

Makaleler özgünlük, bilimsel geçerlilik, yöntemsel yeterlilik, etik uygunluk ve derginin amaç ve kapsamına katkıları üzerinden değerlendirilir. Yazarların cinsiyeti, toplumsal cinsiyeti, etnik kökeni, vatandaşlığı, dini, siyasi görüşü, akademik unvanı veya kurumsal bağlantısı değerlendirmede ayrımcılık nedeni olamaz. Ege Üniversitesi mensubu olmak herhangi bir değerlendirme veya yayın ayrıcalığı sağlamaz.

Editörler ve hakemler, kabul ya da olumlu değerlendirme koşulu olarak kendi yayınlarına veya dergiye bilimsel açıdan gerekçesiz atıf yapılmasını isteyemez.

Editörlerin Etik Sorumlulukları

Editörler, makaleleri uzmanlık alanlarına uygun ve çıkar çatışması bulunmayan hakemlere yönlendirir; değerlendirme sürecinin adil ve tutarlı yürütülmesini sağlar. Hakem görüşlerini bilimsel gerekçeleriyle birlikte değerlendirir; yazarlara açık, saygılı ve gerekçeli karar bildirir. Hakem raporları nihai karar için danışmanlık niteliğindedir; editör kararının sorumluluğu editörlere aittir.

Editörler etik ihlal bildirimlerini göz ardı etmez; ilgili açıklama ve belgeleri değerlendirir ve gerektiğinde COPE rehberlerinden yararlanır. Yayınlanmış içerikte güvenilirliği etkileyen bir sorun belirlenirse, derginin düzeltme ve geri çekme politikası doğrultusunda işlem yapılmasını sağlar. Yazarların sorumluluklarının belirtilmesi, editörlerin ve yayıncının yayın bütünlüğünü koruma sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Hakemlerin Etik Sorumlulukları

Hakemler yalnızca yeterli uzmanlığa sahip oldukları ve belirlenen sürede değerlendirebilecekleri çalışmaları üstlenir. Değerlendirme yapamayacaklarını veya çıkar çatışması bulunduğunu fark ettiklerinde sorumlu editöre bildirir ve görevden çekilirler.

Hakem raporları bilimsel gerekçelere dayanmalı, yapıcı ve saygılı bir dil kullanmalıdır. Kişisel, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanılmaz. Hakemler etik sorun, önemli benzerlik ya da mükerrer yayın şüphesini gizlilik içinde editöre iletir; yazarlarla doğrudan iletişim kurmaz veya bağımsız soruşturma yürütmez. Makaleyi, editörün izni olmaksızın başka bir kişiye değerlendirtmezler.

Yazarların Etik Sorumlulukları ve Hakları

Yazarlar, çalışmalarının özgünlüğünden, verilerin doğru ve eksiksiz sunulmasından, kaynakların uygun biçimde belirtilmesinden ve gerekli etik izinlerin alınmasından sorumludur. Yazarlık, Uluslararası Tıp Dergisi Editörleri Komitesi (ICMJE) kriterlerine dayanmalı; tüm yazarlar makalenin son hâlini onaylamalı ve çalışmanın bütünlüğüne ilişkin sorumluluk üstlenmelidir. Veri uydurma veya çarpıtma, yanıltıcı görüntü düzenleme, intihal, mükerrer yayın ve hak edilmemiş yazarlık kabul edilmez.

Yazarlar, tarafsız ve gizli değerlendirme, gerekçeli karar bildirimi, etik ihlal iddialarına yanıt verme ve yayın kararına bilimsel gerekçelerle itiraz etme hakkına sahiptir. İtiraz ve şikâyetler, çıkar çatışması bulunmayan editörler tarafından değerlendirilir.

Şikâyet ve İtiraz Politikası

Ege Tıp Dergisi, yayın kararlarına yönelik itirazları ve editör değerlendirme süreç, yayın etiği veya editör ve hakemlerin davranışlarıyla ilgili şikâyetleri tarafsızlık, gizlilik ve çıkar çatışmalarından kaçınma ilkeleri doğrultusunda değerlendirir.

Yayın kararlarına itiraz

Yazarlar, makaleleri hakkında verilen karara bilimsel gerekçeler sunarak yazılı itiraz edebilir. İtirazda makalenin başlığı ve başvuru numarası belirtilmeli; kararın veya değerlendirme raporlarının hangi noktalarına itiraz edildiği, bunları destekleyen açıklama ve belgelerle birlikte sunulmalıdır. İtiraz, makalenin yeniden değerlendirilmesini veya kabulünü garanti etmez.

İtirazlar, ilk değerlendirme sürecinde görev almamış ve çıkar çatışması bulunmayan bir editör tarafından incelenir. Gerektiğinde bağımsız hakem görüşü alınır. İnceleme sonucu ve gerekçesi sorumlu yazara bildirilir. Baş Editörün itirazın tarafı olmadığı ve çıkar çatışması bulunmadığı durumlarda nihai karar Baş Editör tarafından verilir; diğer durumlarda karar bağımsız bir editör tarafından verilir.

Şikâyetlerin değerlendirilmesi

Editör değerlendirme süreci, gizlilik ihlali, çıkar çatışması, ayrımcılık veya diğer etik sorunlara ilişkin şikâyetler, ilgili olay ve varsa destekleyici belgeler belirtilerek dergi editörlüğüne iletilebilir. Şikâyetler, konuyla ilişkisi ve çıkar çatışması bulunmayan kişiler tarafından incelenir. Şikâyetin Baş Editör hakkında olması durumunda inceleme, yayıncı tarafından görevlendirilen bağımsız bir editör veya kurul tarafından yürütülür.

İlgili taraflara açıklama ve yanıt verme fırsatı tanınır. İncelemede COPE rehberlerinden yararlanılır; gerekli durumlarda ilgili kurum veya yetkili kuruluşlardan bilgi talep edilir. Şikâyete ilişkin bilgiler yalnızca inceleme için gerekli kişilerle paylaşılır. İnceleme sonucu, gizlilik yükümlülükleri gözetilerek başvuru sahibine bildirilir.

Başvuru kanalı

İtiraz ve şikâyetler egetipdergisi@gmail.com adresine gönderilmelidir. E-postanın konu satırında “Yayın Kararına İtiraz” veya “Şikâyet” ifadesi kullanılmalıdır.

Etik İhlal İddialarının İncelenmesi ve Sonuçları

Etik ihlal bildirimleri, ilgili belgeler ve tarafların açıklamaları dikkate alınarak COPE rehberleri doğrultusunda incelenir. İlgili yazarlara iddiaları açıklama ve yanıt verme fırsatı tanınır. Gerektiğinde yazarların kurumlarından veya yetkili kuruluşlardan inceleme talep edilir. Yalnızca şüphe bulunması, ihlalin kanıtlandığı anlamına gelmez.

İnceleme sonucunda, sorunun niteliğine ve ciddiyetine göre değerlendirme süreci durdurulabilir veya makale reddedilebilir. Yayımlanmış makalelerde düzeltme bildirimi, editör kuruluna dair endişe bildirimi veya geri çekme uygulanabilir. Alınan kararın gerekçesi açıklanır; yayımlanan bildirim ilgili makaleyle ilişkilendirilir. Editör veya hakemlerin etik ihlalleri de incelenir; gerektiğinde ilgili kişinin değerlendirme görevi sonlandırılır.

Gizlilik ve Yayımlanmamış Bilgilerin Korunması

Değerlendirmeye sunulan makaleler, ek dosyalar, hakem raporları ve editör yazışmaları gizli belgelerdir. Bunlara yalnızca değerlendirme ve yayın sürecinde yetkili kişiler erişebilir. Çift kör değerlendirme kapsamında yazar ve hakem kimlikleri karşılıklı olarak korunur.

Editörler, hakemler ve dergi çalışanları yayımlanmamış fikir, bulgu ve verileri kişisel yararları veya kendi araştırmaları için kullanamaz; yetkisiz üçüncü kişilerle paylaşamaz. Makale ve değerlendirme belgeleri, gizliliği güvence altına alınmamış üretken yapay zekâ araçlarına veya dış hizmetlere yüklenemez.

Etik ihlal incelemesi ya da bağlayıcı bir yasal yükümlülük nedeniyle bilgi paylaşılması gerektiğinde yalnızca gerekli bilgiler, yetkili kişilerle ve uygun gizlilik önlemleri altında paylaşılır. Araştırma katılımcılarının mahremiyeti korunur.

Çıkar Çatışmaları ve Finansman

Çıkar çatışmaları yalnızca mali ilişkilerle sınırlı değildir; kişisel ilişkiler, akademik rekabet, yakın ortak çalışmalar, danışmanlık ilişkileri ve kurumsal bağlantılar da tarafsızlığı etkileyebilir. Yazarlar, hakemler ve editörler değerlendirmeyi etkileyebilecek ilişkilerini başlangıçta ve süreçte ortaya çıktıkça bildirir.

Çıkar çatışması bulunan editör veya hakem ilgili makalenin değerlendirme ve karar sürecinden çekilir. Baş Editör veya kurul üyelerinin yazar olduğu çalışmalar, çıkar çatışması bulunmayan başka bir editörün sorumluluğunda ve bağımsız hakemlerle değerlendirilir. Yazar olan editör, kendi makalesinin hakem seçimi ve kararına katılmaz. Baş Editörün taraf olduğu durumlarda nihai karar da bağımsız editör tarafından verilir.

Yazarlar finansman kaynaklarını ve destekleyicilerin çalışma tasarımı, veri toplama, analiz, yorumlama, yazım ve yayın kararı üzerindeki rollerini açıklar. Destek veya çıkar çatışması bulunmadığında bu durum da belirtilir. Yayın sonrası ortaya çıkan beyan eksiklikleri, niteliğine göre düzeltme veya etik inceleme kapsamında ele alınır.

Veri Paylaşımı ve Tekrarlanabilirlik

Ege Tıp Dergisi, araştırma bulgularının doğrulanabilirliğini ve yöntemlerin tekrarlanabilirliğini destekler. Araştırma makalelerinde “Veri Erişilebilirlik Beyanı” bulunmalıdır. Bu beyanda, çalışmanın bulgularını destekleyen verilere ve varsa analiz kodlarına nasıl erişilebileceği açıklanmalıdır.

Veriler kamuya açık bir arşivde bulunuyorsa arşivin adı ve kalıcı bağlantısı veya DOI numarası belirtilmelidir. Veriler talep üzerine paylaşılabiliyorsa başvuru yapılacak kişi, erişim koşulları ve varsa gerekli izinler açıklanmalıdır. Verilerin paylaşılamadığı durumlarda hasta veya katılımcı mahremiyeti, bilgilendirilmiş onamın kapsamı, üçüncü taraf hakları veya diğer kısıtlamalar gerekçeleriyle belirtilmelidir. Veri paylaşımı, kişisel verilerin korunmasına ve ilgili etik yükümlülüklere uygun yürütülmelidir.

Araştırma yöntemleri ve analiz işlemleri, çalışmanın değerlendirilmesine ve uygun koşullarda tekrarlanmasına olanak sağlayacak ayrıntıda açıklanmalıdır. Kullanılan yazılımlar ve sürümleri belirtilmeli; çalışmaya özgü analiz kodlarının erişilebilirliği beyan edilmelidir.

Editörler ve hakemler, değerlendirme sırasında bulguların doğrulanması amacıyla destekleyici veri veya kodları talep edebilir. Bu talepler gizlilik, etik izinler ve ilgili erişim kısıtlamaları gözetilerek ele alınır. Yeni veri üretilmeyen veya analiz edilmeyen yazılarda veri paylaşımının uygulanabilir olmadığı belirtilir.

Telif Hakları ve Fikri Mülkiyet

Ege Tıp Dergisi’nde yayımlanan makaleler, Creative Commons Atıf-Gayri Ticari-Aynı Lisansla Paylaş 4.0 Uluslararası (CC BY-NC-SA 4.0) lisansı kapsamında kullanıma sunulur. Lisansın kapsamındaki içerikler, yazarlara ve özgün kaynağa uygun atıf verilmesi, lisans bağlantısının belirtilmesi ve ticari amaçla kullanılmaması koşuluyla paylaşılabilir ve uyarlanabilir. Yapılan değişiklikler belirtilmeli; uyarlanan içerik aynı lisansla paylaşılmalıdır.

Yazarlar, makalede kullandıkları üçüncü taraf materyallerinin telif ve kullanım koşullarına uymakla sorumludur. İzin gerektiren tablo, şekil, fotoğraf, ölçek ve diğer materyaller için gerekli izinler alınmalı; kaynak ve izin bilgileri makalede belirtilmelidir. Derginin kullanım lisansı, ayrı hak veya lisans koşullarına tabi olduğu belirtilen üçüncü taraf materyallerine kendiliğinden uygulanmaz.

İntihal, kaynak göstermeden kullanım ve izinsiz çoğaltmaya ilişkin bildirimler, derginin etik ihlal inceleme politikası kapsamında değerlendirilir. Ticari kullanım veya lisans kapsamı dışındaki kullanımlar için ilgili hak sahibinden ayrıca izin alınmalıdır.

Kabul edilerek yayımlanan makalelerin telif hakları, tüm yazarların imzaladığı Yayın Hakkı Devir Formu kapsamında derginin yayımcısı Ege Üniversitesine devredilir.

Yayın Sonrası Tartışma ve Düzeltmeler

Ege Tıp Dergisi, yayımlanan makaleler hakkında bilimsel tartışmayı ve gerektiğinde hataların düzeltilmesini destekler. Okuyucular, makalelere ilişkin görüş ve eleştirilerini derginin yazım kurallarına uygun olarak “Editöre Mektup” biçiminde sunabilir. Hata veya etik ihlal bildirimleri ise makalenin başlığı ve DOI numarası, bildirimin gerekçesi ve varsa destekleyici belgelerle birlikte dergi editörlüğüne iletilebilir.

Bilimsel eleştiriler editör kurulu tarafından değerlendirmeye alınır; gerektiğinde ilgili makalenin yazarlarına yanıt verme fırsatı tanınır. Eleştiri ve yanıtların yayımlanmasına bilimsel içerikleri, dergi kapsamına uygunlukları ve saygılı tartışma ilkeleri doğrultusunda karar verilir.

Yayımlanan bir makalede hata veya güvenilirliği etkileyen bir sorun bildirildiğinde editörler konuyu inceler; gerektiğinde yazarlardan, ilgili kurumlardan veya bağımsız uzmanlardan açıklama ister. Sorunun niteliğine göre düzeltme bildirimi, editör kuruluna dair endişe bildirimi veya geri çekme uygulanabilir. İnceleme devam ederken okuyucuların bilgilendirilmesini gerektiren ciddi kaygılar bulunması durumunda editör kuruluna dair endişe bildirimi yayımlanabilir.

Düzeltme ve geri çekme bildirimleri, ilgili makaleyle bağlantılı olarak yayımlanır ve işlemin gerekçesini açıklar. Geri çekilen makale, istisnai hukuki veya güvenlik gerekçeleriyle kaldırılması gereken durumlar dışında, geri çekildiği açıkça işaretlenerek erişilebilir tutulur. Ayrıntılı işlemler derginin Düzeltmeler ve Geri Çekmeler Politikası kapsamında yürütülür.

Bildirimler, derginin iletişim sayfasında belirtilen editörlük adresine gönderilmelidir. Süreç veya editör tutum ve davranışları ile ilgili şikâyetler “Şikâyet ve İtiraz Politikası” kapsamında değerlendirilir.

Bilimsel Usulsüzlük İddialarının Ele Alınması

Ege Tıp Dergisi, intihal, atıf manipülasyonu, veri uydurma veya çarpıtma ve diğer bilimsel usulsüzlükleri belirlemek ve bu tür ihlaller içeren çalışmaların yayımlanmasını önlemek için makul önlemler alır. Dergi, yayımcı ve editörler bu davranışları teşvik etmez ve bilerek gerçekleşmelerine izin vermez. Gönderilmiş veya yayımlanmış bir çalışmaya ilişkin bilimsel usulsüzlük iddiaları, COPE rehberleri doğrultusunda değerlendirilir.